Coğrafya

Erozyon Nedir? Nasıl Oluşur?

Toprağın rüzgar, akarsular, sel suları ya da taşkın suların etkisi ile aşınıp sürüklenmesine erozyon denir. Özetle dış kuvvetlerin toprağı aşındırması ve kayması ile gerçekleşen olaydır. Erozyon doğaya dolaylı yollarla da olsa ciddi zararlar verir. Toprak, su ve bitki örtüsü bir bütündür ve bu bütünlük bozulduğunda doğadaki denge de bozulur. Doğal erozyon insanlar ve çevre için pek zararlı görünmese de toprak kayması bazen olumsuz sonuçlar getirmektedir. Bunun yanı sıra doğal erozyonların gerçekleşmesi ile üstten aşınan toprak yerini alttaki toprağa bırakmaktadır. Böylece toprak örtüsü bir nevi yenilenmiş olur. Fakat insan faktörü gibi nedenlerle özellikle bitki örtüsünün yok edilmesi ve ağaçlandırma çalışmalarının yapılmaması erozyon olma riskini arttırır ve doğal dengeyi bozar. Bu olaylar sonucunda toprak örtüsü incelir ve zaman içinde yok olur. Güzel ülkemiz topraklarında erozyon çok sık görülmektedir. Bu erozyon farklı derecelerde olmuş olsa da Kuzey Amerika’dan 6 kat, Avrupa’dan 17 kat fazla olur.

Erozyonun Nedenleri

Erozyon

Arazinin Çok Engebeli ve Eğimli Olması
Ülkemiz coğrafyasında eğilimli bir yapıya sahiptir. Bundan dolayı toprak kaymaları özellikle yağışların etkisi yumuşayan toprak kaymaları yaşanır.

Bitki Örtüsünün Tahrip Edilmesi
Orman arazilerinin yok edilmesi ve orman yangınları gibi olumsuz etkiler sonucu toprağı tutan ağaçlar tahrip olmakta çıplak kalan toprak yağmur ve rüzgar etkisi ile kaymaktadır. Ayrıca otlak arazilerde çiftçilerin aşırı otlatması sonucu yine bitki örtüsü tahrip oluyor.

İklimin Etkisi
Erozyonun başlıca sebeplerinden olan yağmur ve rüzgar özellikle iç bölgelerde sağanak yağmurun etkisi ile seller oluşur. Bitki örtüsünün yetersiz olduğu yerlerde toprak süpürülerek kaymalara sebebiyet verir.

Toprağın ve Ana Kayanın Etkisi
Anakaya (Dış etmenlerle yerinden oynatılmamış, kendi yapısına göre yerinde kalmış olan kayalar, taşlar, tabakalar) fiziki yapısının aşınması toprak kaymalarında etkilidir. Bitki örtüsünün olmadığı kumlu ve killi toprak araziler suların etkisi ile kolayca aşındırılarak şekillendirilir.

Arazinin Yanlış Kullanımı
Orman alanlarının yok edilerek tarım arazilerine çevrilmesi, otlak arazilerin hayvanlarca yok edilmesi, tarım arazilerinin eğim yönünde sürülmesi gibi etkiler arazinin dengesini bozmaktadır. Bunların etkisi ile toprak kaymaları yani erozyon olayı sıklıkla görülmektedir.

Rüzgarların ve yağışın çok olduğu Doğu Karadeniz’in kıyı kesimleri dışında kalan bölgelerde erozyona sebep olur. Doğu Karadeniz kesimi dışında kalan bölgelerin başında Konya – Karapınar ve çevresi gelir.

Erozyon Çeşitleri Nelerdir?

Erozyon çeşitleri 4 ana başlık altında toplayabiliriz.

Su Erozyonu: Eğimli arazilerde çok sık görülen su erozyonu, bitki örtüsünün yetersiz olması ve su akışının hız kazanması sonucu gerçekleşir. Su erozyonu maddi anlamda da ciddi zararlar verir.

Rüzgar Erozyonu: Rüzgar hareketlerinin etkisi ile oluşan toprak kaymalarına rüzgar erozyonu denir. En sık görülen ikinci erozyon çeşidi olarak kabul edilir. Kurak arazilerde rüzgar erozyonları sık görülür.

Çığ Erozyonu: Buz ve buzul etkisi ile oluşan erozyondur. Genellikle ülkemizin doğu kesimlerinde görülür ve kar yağışının artması ile çığ oluşumunda genelde gerçekleşir. Özellikle yerleşim alanlarına yakın bölgelerde oldukça tehlikelidir.

Yerçekimi erozyonu: Kitle hareketleri ile oluşan erozyon çeşididir.

Erozyon Olumsuz Sonuçları Tehlikeleri Nelerdir

Erozyon Nedir

  • Tarım arazilerin gün geçtikçe verimsiz hale gelmesi ve azalması
  • Kalitesiz meyve sebzeler
  • Erozyon sonucu göl ve barajların toprak yığını ile dolması
  • Çölleşme tehlikesi
  • Su kirliliği
  • Göç (Kırsal kesimlerde tarımla uğraşan insanların verimli toprak kayıplarından dolayı şehir merkezlerine göç etmesi)

Erozyonu Önlemenin Yolları Nelerdir?

Erozyonu önlemenin yolları nelerdir ya da erozyon nasıl önlenir. Bu soruların basit ama kalıcı çözümleri var. Bunlar kısaca şu şekilde özetlenebilir.

  • Bitki örtüsü ve ağaçlandırma çalışmaları yapmak
  • Ormanlık alanların yangın gibi felaketlerden korumak ve tarım arazileri ya da mülk arazilerine dönmesine izin vermemek
  • Otlak arazilerin hayvanlar tarafından talanı önlemek, kontrollü otlama yaptırmak
  • Baraj ve göllerin bulundukları yerlerde ağaçlandırma yapmak
  • Rüzgarın oluşturduğu erozyonu önlemek, rüzgar kesiciler yapmak
  • Tarım arazilerini eğime dik sürmek
  • Tarım arazilerinde hasat sonrası anızları yakmamak
  • Akarsuları ıslah etmek
  • Halkı bilinçlendirmek

Leave a comment