Biyografi

Mutasyon Nedir Çeşitleri ve Sebepleri Nelerdir?

Mutasyona kelime anlamı olarak bakacak olursak, bireyin genlerine herhangi bir X ışını, ultraviyole, ani yüksek sıcaklık değişimleri ile bir genin yerinin değişmesi, kopması gibi durumların yaşanmasıdır. Bu durumların sonucunda çok tehlikeli hastalıklar yaşanır.
Bütün mutasyonlar insanı insan yapan genetik bilgileri taşımakta olan DNA adlı molekülde gerçekleşir. Bahsi geçen canlının enzim yapıları ve bununla birlikte bütün protein yapıları tek tek değişmeye başlar. Hücre bölünmesi sürekli yaşandığı için mutasyon hücreden hücreye durmaksızın aktarılır. Eğer bir mutasyon gende gerçekleşiyorsa buna mutasyon denir. Mutasyona sebep olan maddeye ise mutajen madde ismi verilmiştir. Mutasyona uğrayan gen ise mutant gen ismini almıştır.

Eğer bir mutasyon bir canlının vücut hücrelerinde meydana geldiyse sadece o canlıyı etkiler ve hasta eder. Ancak üreme hücrelerinde meydana gelen bir mutasyon bütün soyunu etkileyecektir ve çoğaldıkça aktarılacaktır.

DNA hücre gruplarının yönetim merkezidir. Yapıtaşında kalıtsal özelliklerimize etki ediyor olan önemli genler bulunmaktadır. Bütün kalıtsal olarak aktarılan bilgilerimiz bu kalıtsal genler sayesinde taşınmaktadır. Bu genler beslenme, solunum gibi bütün yaşam faaliyetlerimizi yönetmektedirler.

Temel yapı taşları nükleotidler olan DNA, içerisinde şeker, fosfat ve organik baz bulundurur. Organik bazların birkaçından bahsetmek gerekirse: Adenin, Timin, Guanin, Sitozin diyebiliriz. DNA’daki bu 4 ayrı organik baz belirli bir kurala göre sarmal şekilde sıralanırlar ve bir geni oluştururlar. DNA molekülü eğer kendisini bölünme sırasında eşlerken hatalı eşlerse bu kurallı sıralamada bir sorun meydana gelir ve o yapı baştan sona bozulacak ve farklı özelliklerin çıkmasına sebep olacaktır.

Mutasyonun Sonraki Nesle Aktarılması Söz Konusu Mudur?

Mutasyonun en can alıcı etkilerinden birisi bir sonraki nesle aynı şekilde farklı özelliklerin aktarılacak olmasıdır. Eğer bir eşey hücrelerinde gerçekleşiyorsa bir sonraki nesle kesinlikle aktarılacaktır. Ancak bütün mutasyonlar genel olarak iki başlık altında toplanmaktadır: Gen mutasyonları ve kromozom mutasyonları.

Kromozomun miktarında herhangi bir değişiklik yaşanmaz ve sadece DNA’nın belirlenmiş bir bölümünde deneysel veyahut doğal bir şekilde mutasyon gerçekleşir. Buna gen mutasyonu denmektedir.

Eğer kromozomun bir kısmında bir parça değişim yaşanmadıysa ya da yanlış yaşandıysa, kopma gerçekleştiyse buna da kromozom mutasyonu denmektedir.

mutasyon

Edinilmiş mutasyonlar ve kalıtsal mutasyonlar birbirinden çok farklı iki mutasyon çeşididir. Kalıtsal mutasyonlar anne babadan çocuğa aktarılır. Tamamen üreme hücrelerinde oluşan bir mutasyon olduğu için tüm vücuda yayılmıştır. Mutasyonlu sperm, mutasyonlu yumurta ile birleştiğinde doğuştan mutasyona sahip bir çocuk meydana gelir. Bu çocuk üzerinde genlere bağlı hastalıkların çıkma olasılığı daha fazladır. Tüm vücudu mutasyonlu genler kapladığı için bir çözümü yoktur. Hücre bölünmeleri arttığı sürece hastalıklı hücreler artacağı için belirli bir süre sonra ölüm gerçekleşecektir.

Edinilmiş bağışıklık ise bir insanın hayatı boyunca vücudunda meydana gelen olağan dışı değişikliklerdir. DNA’sında belirlenemeyen değişimler geçiren insan bir mutasyona uğrar. Bu çocuklara aktarılmaz çünkü üreme hücrelerinde bu mutasyon gerçekleşmemiştir. Edinilmiş mutasyonun bir diğer ismi sporadik ve somatik mutasyondur. Tıp dilinde somatik, insan hücresi anlamına gelir. Edinilmiş mutasyonların sebepleri genelde açıklanamaz. Kalıtsal mutasyon ile arasında en büyük fark sadece mutasyonun gerçekleştiği hücrede bu mutasyonun görülmesidir. Kalıtsal mutasyonda hatırladığımız gibi tüm vücuda yayılan bir mutasyon söz konusuydu. Ancak edinilmiş mutasyon diyelim ki kas hücresinde gerçekleştiyse sadece o hücreden bölünen kas hücreleri mutasyona sahip olur. Üreme hücrelerinde edinilmiş mutasyon olmadığı için hiçbir şekilde çocuğa bu hastalık aktarılmaz.

Hücreler Sürekli Mutasyon Geçirir Mi?

Hepimizin hücreleri sürekli durmaksızın onlarca mutasyon geçirir. Fakat hücrenin kontrol merkezi yani çekirdek bu sorunu hemen fark eder ve gerekli kontroller sonucunda mutasyonu durdurur. Eğer bu mutasyon tamir edilemeyecek kadar güçlü ve tehlikeli ise hücre aynı şekilde bunuda anlar ve kendisini lizozim enzimleri ile öldürür. Lizozim enzimleri parçalayıcı enzimlerdir. Eğer hücrenin ölümünde bir hata olursa ve mutasyona uğrayan hücreler yine çoğalmaya ve dağılmaya devam ediyorsa kanser meydana gelecektir. Kanserin en ana sebeplerinden birisi işte budur. Eğer mutasyonlar hücre merkezinde bulunan hücre bölünmesini kontrol eden ve hücre ölümünü kontrol eden genler üzerinde gerçekleştiyse çok yüksek bir ihtimal ile kanser ortaya çıkacaktır.

Bilim insanları kanserlerin sadece bir mutasyon sonucu oluştuğunu düşünmemektedirler. Onlara göre birden fazla mutasyon farklı gen kısımlarında görev alarak kanseri başlatmaktadır. Eğer mutasyona uğraması söz konusu olan bir gen çiftinden birisi mutasyona uğrarsa diğer çift otomatik olarak devre dışı kalmalıdır. Eğer anne mutasyonlu baba mutasyonsuz ise çiftlerden gelen genlerden biri sağlam biri mutasyonlu olacağı için çocukta mutasyon görülme ihtimali daha azdır.

mutasyon nedir

Mutasyon Zararlı Mıdır?

Kansere neden olan genlere onkogenler denmektedir. Onkogenler, proto-onkogen denilen gen çiftlerinin mutasyona uğramış halildir. Proto-onkogen genlerinin asıl görevi hücre içinde bölünmeyi kontrol etmektedir. Düzenli ve programlı bir bölünmeyi gerçekleştirir. Ancak bu gen mutasyona uğrarsa kontrollü bir bölünme gerçekleşmez ve sürekli bölünme gerçekleşir. Bu olay gerçekleştiğinde ise kanser meydana gelir. Aslında kanserin tıp alanında terim anlamı, düzensiz ve kontrolsüz hücre bölünmesidir. Bir genin mutasyona uğrayabilmesi için ultraviyole ışınlar tarafından direkt saldırıya uğraması, kopması, parçalanması, ani bir sıcaklık değişimi yaşaması gerekir.

Bilim insanları mutasyona uğramış genler olan onkogenler hakkında birçok bilgi edinmişlerdir. Ancak bu bilgiler doğrultusunda onkogenleri engelleyen ve çoğalmalarını durduran ilaçlar yapabilmektedirler. Proto-onkogenlerin mutasyonlu hallerini hedef alan birçok ilaç günümüzde aktif olarak satılmaktadır.

Eğer mutasyona uğradığını düşünüyor ve vücudunuzda bir şeylerin ters gittiğini fark ettiyseniz hemen en kısa sürede doktorunuza danışmalısınız. Tedaviler ne kadar erken başlarsa o kadar çabuk hastalığı yenebilirsiniz.

Leave a comment