Astronomi

Teleskop Nasıl Çalışır? Teleskobun İcadı

Tarafından admin

Teleskop nedir? Teleskop, uzay gözlemcilerinin ve astronotların kullandığı, uzaydaki cisimleri incelemek üzere mercek veya aynalardan oluşan ve dürbünün gelişmiş optik modelidir. Teleskop ve dürbün arasındaki fark, dürbünde yan yana iki mercek (visör) bulunur ve üç boyutlu görüntü elde edilir ve gözetleme için kullanılırken, teleskop için tek mercek ya da ayna kullanılır ve kapasitesi daha yüksek lens ve mercek kullanıldığı için uzun menzil gözlemleri yapmaya olanak tanır.

Kaç Çeşit Teleskop Vardır?

Teleskopları mercekli teleskoplar ve aynalı teleskoplar olarak üç ana grupta sınıflandırabiliriz.

1 – Mercekli Teleskoplar (Refraktör)

Mercekli teleskoplar çapları büyüdükçe daha uzun mesafelere ulaşımı sağlayan ve daha detaylı gözlem yapmaya imkan tanıyan teleskoplardır. Ancak bunların dezavantajı belli bir noktaya kadar çaplarının büyüyebilmesidir. Mercek teleskoplarda çap büyüdükçe kullanılan camların ağırlıkları da büyümektedir ve belli bir çaptan sonra (iki metre çap gibi) artık aynalı teleskoplar kullanılması gerekmektedir. Özel kullanım açısından en çok tercih edilen ve başlangıç için uygun bir teleskop.

Mercekli Teleskoplar

Mercekli teleskoplar iki tane aynadan oluşuyor ve film dediğimiz noktası vardır. Bu teleskoplar uzun bir yapıya sahip olan mercekli teleskoplar çalışma mantığı, ışık çukur aynadan içeri girip gözlemci tarafındaki aynaya yansır ve burada gözümüz odak noktası olarak geçer. Odak noktası üzerinde biz bu görüntüleri yenileyebiliriz. Bazen ters görüntüler yansıtan mercekli teleskoplar, yıldız ve ay gözlemleri için uygundur ancak yıldız takımlarını gözlemlemek için diyafram ayarı yaparak ışığın boyunu uzatmanız gerekmektedir. Bu şekilde ışığın boyunu ayarlayarak parlaklığı azaltıyor ve görüntünün netleşmesini sağlıyor.

2 – Aynalı Teleskoplar (Reflektör)

Aynalı teleskoplar görüntü itibari ile mercekli teleskoplara göre daha kaba ve hantal bir görünüme sahiptir. Biraz daha profesyonel kullanım için tercih edilen aynalı teleskop, fotoğrafçılar için teleskop içine makine yerleştirilerek elde edilen görüntüyü makineye aktarır. Bir bakıma teleskopla zoom yapıp uzayda bulunan bir cisim ya da gezegenlerin fotoğrafları çekilir.

Aynalı Teleskoplar

Aynalı teleskoplar, mercekli teleskoplara göre daha hantal ve daha büyüktür. Ancak bu hantallığın getirdiği bazı faydalarda vardır. Mercekli teleskoplarda boyut arttıkça mercek büyür ve ağırlığı kaldırması belli bir noktadan sonra imkansız hale gelir ve eğilip bükülür. Ancak aynalı teleskopların çalışma prensibi gereği bu yük daha farklı olmakta dağılmaktadır. Bu boyutlardaki teleskoplar için en güzel örneklerden biri Palomar dağında bulunan 17 ton ağırlığında ve 4,5 metre genişliğindeki Hale teleskop’u.

Bu devasa teleskopların öne çıkan en güzel özellikleri ise çaplarının büyük olmasıyla daha fazla ışını toplar ve böylelikle az miktarda ulaşan ışıkları bile seçilebilecek kadar net olarak görüntü aktarır. Bir diğer özelliği ise görüntü daha az bozulur ve küçük teleskoplara göre ışık kırılması ile oluşan karartıları yok eder. Ayrıca mercekli teleskoplara göre ışın emilir ve görüntü etrafında oluşan renklerin yansımasına engel olur. Yani kısa ışın ve görüntü kaliteli şekilde süzülerek yansıyan görüntü etrafında ışık kümeleri oluşmasını engeller.

3 – Katadioptrik Teleskoplar

Katadioptrik teleskoplar hem mercekli teleskopların hem de aynalı teleskopların özelliğini taşır. Bir nevi bu teleskoplar geçmiş nesillerin iyi taraflarını alıp ortaya daha kaliteli bir teleskop çıkarmışlar. Bu şekilde kayıplar daha aşağı çekilip görüntü kalitesi artırılmıştır. Ancak bunların maliyeti diğer teleskoplara göre daha pahalıdır. Katadioptrik teleskoplarda kayıplar daha az olduğundan özellikle fotoğrafçılar için idealdir.

Teleskop Çeşitleri

Teleskop Nasıl Çalışır?

Teleskop nasıl çalışır sorusuna cevap bulabilmek için öncelikle insan gözünü incelemek gerekiyor. İnsan gözü çok uzakları görebilir ancak odaklanma ve netleştirme ne yazık ki gerçekleşemez. Bu şu şekilde de açıklayabiliriz. Göz kontrollerinde okutulan yazılar vardır. Gözler her ne kadar sağlıklı olsa da yazılar küçüldükçe görme zorluğu başlar ve belli bir yerden sonra artık tamamen yok olur okunamaz hale gelir. Bunun başlıca sebebi gözlerimizin bir kapasitesi vardır. Burada olan kapasite aslında teleskoplarla benzerdir. Teleskoplarda mercek ya da ayna büyüdükçe daha uzak mesafeleri daha net şekilde görürüz. Gözlerimizde oldukça küçük çapta olduğu için benzer özelliği taşır. Buna göre insan gözü yakın mesafelerde iyi ancak uzak mesafelerde yansıyan ışığı yakalaması oldukça zor. İnsan gözü uzak mesafelerden yansıyan ışıkların sadece çok düşük miktarını yakalar ve bundan dolayı uzaktaki yazıları okuyamaz ya da tam olarak seçemeyiz. Bu ışık kaybı sadece uzaklıkla alakalı değil aynı zamanda göz ve göz kapakları ile de alakalı. Dolayısıyla eğer göz kapaklarımız olmasaydı, teleskop gibi daha fazla ışık yakalanacak ve daha fazla görüş elde edilecekti. Buna en güzel örnek kartalların gözlerinin nasıl bu kadar keskin olduğudur. Yazının sonunda kartalların gözlerinden de kısaca bahsedeceğim. Burada kısa teleskop da insan gözü gibi çalışır.Işığı yakalar aktarır ve görüntüyü verir.

Yukarıda göz ne kadar küçükse görüntü de o kadar azdır dedik. Ancak kartalın gözleri çok keskin ve kilometrelerce uzaktan avını görür ve ona gider. Kartallar insan gözüne kadar yaklaşık 8 kat daha iyi görür. Bunun en büyük sebebi insanlarda olan göz kapakları yoktur ve daha fazla ışık düşer. Diğer yandan kartallarda çift retina vardır ve bir insana göre göz bebekleri daha büyüktür. Kartal gözü mm² başına 1 milyon fotoreseptör vardır. Ayrıca insan gözünün görme açısı dar iken kartallarda gözleri yanda olduğundan yaklaşık 270 derece görüşe sahiptir.

Teleskop İcadı

1608 yılında Hans Lippershey tarafından icat edilen teleskop ilk olarak askeri amaçla kullanılmaya başlanmıştır. İtalyan bilim adamı, fizikçi Galileo Galilei tarafından astronomi için kullanıldı. Galileo Galilei ve Hans Lippershey konveks ve konkav lenslerin birleştiği teleskopları kullanmışlardır. Kepler 1611 yılında iki konveks lens ile geliştirdiği teleskop ile devam etmiştir. Şuan da kullanılan teleskoplar içinde hala güncelliğini koruyan ve hala en iyisi diyebileceğimiz teleskoplar Kepler’in teleskobudur.

Yazar Hakkında

Leave a comment